JAK POWSTAJĄ TKANINY PRODUKCJA WŁÓKNA KONOPNEGO , WISKOZY I TENCELU
Choć konopie, wiskoza i Tencel mają wspólny roślinny rodowód, droga od surowca do gotowej tkaniny wygląda w każdym przypadku zupełnie inaczej. Jedna opiera się na współpracy z naturą i procesach mechanicznych, druga wykorzystuje intensywną obróbkę chemiczną, a trzecia łączy osiągnięcia nowoczesnej technologii z dążeniem do ograniczenia wpływu na środowisko.
Za każdą tkaniną kryje się historia. To opowieść nie tylko o roślinie, z której powstała, ale przede wszystkim o procesie, który przekształcił ją w miękkie, wytrzymałe włókno gotowe do utkania materiału. Porównując produkcję włókna konopnego z wiskozą i Tencelem, odkrywamy dwie zupełnie różne filozofie tworzenia tekstyliów.
Dwie filozofie produkcji jeden cel
Niezależnie od surowca, celem jest uzyskanie włókna celulozowego, z którego można wyprodukować przędzę i tkaninę. Różnica tkwi jednak w sposobie jego pozyskania.
W przypadku konopi włókno jest naturalnie obecne w łodydze rośliny. Zadaniem producenta jest jedynie oddzielenie go od pozostałych elementów rośliny. Produkcja opiera się głównie na procesach biologicznych i mechanicznych.
Wiskoza i Tencel powstają inaczej. Ich surowcem również jest celuloza pochodzenia roślinnego najczęściej z drewna jednak nie jest ona wydobywana w postaci gotowego włókna. Najpierw zostaje rozpuszczona chemicznie, a następnie odtworzona w formie nowych włókien. To sprawia, że zaliczane są do włókien regenerowanych.
Ścieżka pierwsza konopie i współpraca z naturą
Produkcja włókna konopnego należy do najstarszych technologii włókienniczych na świecie. Przez tysiące lat była udoskonalana, jednak jej podstawowe założenia pozostały niezmienne wykorzystać naturalne właściwości rośliny przy minimalnej ingerencji chemicznej.
Roszenie natura wykonuje najważniejszą pracę
Po zbiorach łodygi konopi poddawane są procesowi roszenia (ang. retting). Jego zadaniem jest rozłożenie pektyn naturalnych substancji spajających włókna z twardym, zdrewniałym rdzeniem łodygi, zwanym paździerzem.
W tradycyjnym roszeniu łodygi pozostawia się na polu przez kilka tygodni. Wilgoć, słońce oraz mikroorganizmy naturalnie występujące w glebie stopniowo rozkładają pektyny, uwalniając włókna bez konieczności stosowania agresywnych środków chemicznych.
Coraz częściej wykorzystuje się również nowoczesne metody, takie jak roszenie wodne lub enzymatyczne. Pozwalają one lepiej kontrolować przebieg procesu, skrócić jego czas i ograniczyć wpływ na środowisko.
Dekortykacja mechaniczne oddzielanie włókien
Po zakończeniu roszenia łodygi są suszone i kierowane do procesu dekortykacji. Jest to całkowicie mechaniczne oddzielanie długich włókien łykowych od paździerzy.
Nowoczesne dekortykatory łamią łodygi i oczyszczają włókna bez konieczności ich chemicznego przetwarzania. Sam paździerz również znajduje zastosowanie wykorzystuje się go między innymi do produkcji materiałów budowlanych, takich jak hempcrete, czyli beton konopny, a także jako ściółkę czy surowiec do płyt kompozytowych.
Czesanie i przędzenie
Oczyszczone włókna są następnie czesane, prostowane i sortowane według długości. Dopiero wtedy trafiają do przędzalni, gdzie zostają przekształcone w przędzę wykorzystywaną do produkcji tkanin.
Na każdym etapie włókno zachowuje swoją naturalną strukturę. Nie jest rozpuszczane ani odtwarzane jedynie oczyszczane i mechanicznie formowane. To właśnie ta cecha odróżnia włókno konopne od włókien regenerowanych.
Ścieżka druga chemiczna przemiana celulozy
Wiskoza i Tencel również wywodzą się z roślin, jednak proces ich produkcji wygląda zupełnie inaczej.
Surowcem jest najczęściej drewno eukaliptusowe, bukowe, brzozowe lub świerkowe, z którego pozyskuje się czystą celulozę. Następnie zostaje ona rozpuszczona przy użyciu odpowiednich rozpuszczalników i ponownie uformowana w postaci włókien. W praktyce oznacza to, że naturalna struktura drewna zostaje całkowicie zniszczona, a włókno powstaje od nowa.
Choć efekt końcowy nadal opiera się na celulozie roślinnej, sposób jej przetwarzania ma ogromny wpływ na właściwości materiału oraz jego oddziaływanie na środowisko.
Jak powstaje wiskoza?
Produkcja wiskozy została opracowana pod koniec XIX wieku i przez wiele dekad pozostawała najpopularniejszą metodą wytwarzania włókien celulozowych. Proces rozpoczyna się od oczyszczenia celulozy, którą następnie poddaje się działaniu wodorotlenku sodu. W kolejnym etapie dodawany jest dwusiarczek węgla, tworzący z celulozą związek umożliwiający jej rozpuszczenie.
Powstały roztwór zwany masą wiskozową przeciskany jest przez dysze przędzalnicze do kąpieli chemicznej, gdzie ponownie tworzy włókna. Technologia ta pozwala uzyskać miękkie i przyjemne w dotyku materiały, jednak wykorzystuje substancje chemiczne, które wymagają odpowiedniego odzysku i oczyszczania. W starszych zakładach produkcyjnych proces ten wiązał się z dużym obciążeniem dla środowiska oraz ryzykiem dla zdrowia pracowników.
Jak powstaje Tencel?
Tencel, znany również jako włókno lyocellowe, został opracowany jako odpowiedź na ograniczenia klasycznej produkcji wiskozy.
Podstawowa różnica polega na zastosowaniu nietoksycznego rozpuszczalnika organicznego (NMMO), który niemal w całości odzyskiwany jest w zamkniętym obiegu. W nowoczesnych instalacjach odzyskuje się ponad 99% używanego rozpuszczalnika, dzięki czemu ilość odpadów i emisji jest znacznie mniejsza.
Po rozpuszczeniu celulozy proces formowania włókna przebiega podobnie jak w przypadku wiskozy masa jest przeciskana przez dysze i tworzy nowe włókna. Dzięki zamkniętemu obiegowi chemikaliów Tencel uznawany jest obecnie za jedno z najbardziej przyjaznych środowisku włókien regenerowanych.
Co najbardziej różni te trzy materiały?
Najważniejsza różnica dotyczy sposobu pozyskiwania włókna.
W przypadku konopi włókno istnieje już w roślinie i wymaga jedynie biologicznego oraz mechanicznego oddzielenia od pozostałych tkanek. Wiskoza i Tencel powstają w zupełnie inny sposób naturalna celuloza zostaje rozpuszczona chemicznie, a następnie odtworzone jako nowe włokno. Można powiedzieć, że włókno konopne jest uwalniane, natomiast włókna wiskozowe i lyocellowe są tworzone od nowa.
To właśnie ta różnica sprawia, że konopie pozostają jednym z najbardziej naturalnych włókien tekstylnych wykorzystywanych współcześnie, podczas gdy Tencel reprezentuje najbardziej zaawansowaną i przyjazną środowisku technologię wśród włókien regenerowanych, a wiskoza stanowi klasyczne rozwiązanie, którego wpływ na środowisko zależy przede wszystkim od standardów stosowanych przez producenta
